محمد رضا واليزاده معجزى
50
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
خود در اردوى وى بسر مىبرد ، وقتى كه مشاهده كرد حسام السلطنه خصمانه با برادرش مىجنگيد و احتمال شكست حشمت الدوله را مىداد ، عرق اخوتش به حركت آمده با جمعيت خود از اردوى وى خارج شده و به اردوى برادر خود پيوست و با اين انشعاب ضعف و فتورى بسيار عارض قواى حسام السلطنه گرديد و آنچنان شكستى به اردوى وى افتاد كه قريب دو ثلث از لشكريان او بقيد اسارت درآمدند و حسام السلطنه با عدهاى هازما و فرارا بسوى بروجرد مراجعت كردند و حشمت الدوله بعد از اين فتح نمايان در نهايت قدرت به حكومت خود ادامه داد . از آن طرف قضيه حرب دو شاهزاده بر سر حكومت و رياست به سمع فتحعلى شاه رسيد و از رفتار شاهزادگان مزبور بىنهايت خشمگين شد و غلامحسين خان سپهدار را با جمعيتى به بروجرد اعزام داشت كه بين دو شاهزاده را به صلح التيام دهد . « 1 » از اين تاريخ حشمت الدوله تا
--> وى خواهرى به نام صفيه سلطان - كه مادرش لرستانى بود - داشت . او را به عقد شاهمراد خان پسر حسين خان ساكى در آورد و حسين خان قسمت زيادى از املاك و مستغلات خود را مهر اين شاهزاده خانم ساخت از جمله آن املاك اراضى پامنار نزديك به شهر خرمآباد مىباشد كه نصر اللّه ميرزا بعد از فوت پسر حسين خان ساكى ، آن را به مادربزرگ پدر نگارنده صلح كرده و هماكنون همه اين مدارك در دست نگارنده مىباشد . غرض اين است كه چون حسين خان در آن تاريخ از مقتدرترين رجال لرستان بوده ، با جمعيت ساكى جزو نفرات نصر اللّه ميرزا بوده و همين جمعيت ساكى و بالا گريوه موجب شكست اردوى حسام السلطنه شدهاند . ( 1 ) . مؤلف تاريخ منتظم ناصرى اين قضيه را در ذيل وقايع سال 1247 اينطور نوشته است : « در اين سال فيما بين نواب محمد حسين ميرزاى حشمت الدوله و نواب محمد تقى ميرزاى حسام السلطنه جنگ در گرفت . تبيين اينكه حشمت الدوله بعد از اينكه چندى از حكومت كرمانشاهان معزول بود اهالى آن ولايت ايشان را از دربار همايون استدعا نمودند و حشمت الدوله به حكومت كرمانشاهان رفت از آنجا كه ملازمان حسام السلطنه به رعايا تعدى مىنمودند اهالى خوزستان و لرستان به حشمت الدوله گرويدند و حشمت الدوله به خرمآباد آمد و تمامى اهالى لرستان از پشتكوه و پيشكوه و حسنوند و يوسفوند او را متابعت كردند . حسام السلطنه با جمعى قصد تسخير كرمانشاهان كرد و نواب شيخعلى ميرزا حاكم ملاير و تويسركان به جهت خصوصيتى كه با حشمت الدوله داشت به فتح بروجرد آمد ولى شكست خورده و فرار نمود و حسام السلطنه در خارج شهر خرمآباد با حشمت الدوله مصاف داد . منهزم شد و به بروجرد رفت و حشمت الدوله در آن صفحات كمال استقلال را بهمرسانيد . و [ از ] دربار همايونى به رفع اين غائله غلامحسين خان سپهدار مأمور بروجرد گرديده ، حشمت الدوله به كرمانشاهان بازگشت و حسام السلطنه با فرزندان خود به دربار همايون آمده چهار ماه التفاتى نديد و بعد از آن مغموم روانه بروجرد گرديد . در تاريخ منتظم چند فراز ديگر راجع به اين قضيه دارد و از آن فرازها چنين استنباط مىشود كه غلام حسين خان سپهدار در موقعى كه حشمت الدوله بعد از شكست دادن حسام السلطنه او را در بروجرد محاصره كرده ، به آن شهر وارد شده و بالاخره صلح و آشتى [ را ] بين دو شاهزاده برقرار [ كرد ] و با گذاشتن حسام السلطنه در بروجرد ، غائله را رفع نموده است .